Мақалада Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасын жаңғыртудың әлеуметтік және құндылықтық негіздері қарастырылады. Зерттеу мәселесі еңбек заңнамасын реформалауды тек құқықтық-техникалық тұрғыдан қарастырудың шектеулілігімен байланысты. Мұндай тәсіл негізінен құқықтық нормалардағы кемшіліктерді, қайталанатын ережелерді және тұжырымдамалық немесе редакциялық күрделіліктерді жоюға бағытталады. Ал әлеуметтік-эмпирикалық талдау құқықтық нормаларды жетілдіру үдерісін азаматтардың жұмыспен қамтуға, әлеуметтік қорғалуға, әділеттілікке және еңбектің қадір-қасиетіне қатысты ұстанымдары мен күтулері туралы деректермен толықтыруға мүмкіндік береді.

Зерттеудің эмпирикалық базасын Қазақстанның ересек тұрғындары арасында жүргізілген жаппай социологиялық сауалнама нәтижелерінің қайталама талдауы және сарапшылармен жүргізілген тереңдетілген сұхбаттар құрады. Зерттеу нәтижелері азаматтардың мемлекетке қатысты әлеуметтік-патерналистік сипаттағы күтулерінің басымдығын көрсетті. Олар, ең алдымен, жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету, әлеуметтік тұрақтылықты сақтау, негізгі әлеуметтік-экономикалық тәуекелдерді төмендету және халықтың әлеуметтік тұрғыдан осал топтарын қорғау қажеттіліктерінен көрінеді. Сонымен қатар қоғамдық құндылықтар жүйесінде еңбекқорлық, білімге ұмтылу, кәсіби адалдық және лайықты өмір сүру сияқты бағдарлар елеулі орын алады.

Әлеуметтік-патерналистік күтулер азаматтардың мемлекет тарапынан нақты кепілдіктер мен еңбек құқықтарын іс жүзінде қорғаудың тиімді тетіктеріне деген қажеттілігін білдіреді. Мұндай сұранысты институционалдық деңгейде қамтамасыз ету үшін еңбек құқықтарын іске асырудың пәрменді рәсімдерін қалыптастыру, әлеуметтік әріптестік институттарын нығайту және қызметкерлердің ұжымдық өкілдігін дамыту қажет. Еңбектің қоғамдық маңызын мойындау өз кезегінде әділ еңбекақы төлеуді, қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз етуді, жұмыскердің қадір-қасиетін құрметтеуді және заңнамалық талаптардың түсінікті әрі бірізді болуын талап етеді.