Перейти к основному контенту Перейти к главному меню навигации Перейти к нижнему колонтитулу сайта
Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Юриспруденция сериясы

ТҰТЫНУШЫ ҚҰҚЫҚТЫҢ ОСАЛ СУБЪЕКТІСІ РЕТІНДЕ: ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СТАНДАРТТАР ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚОРҒАУДЫҢ ТҮРІК МОДЕЛІ

Жарияланды April 2026
Ankara University
Аннотация

Мақалада жаһандану үдерістері, экономиканы цифрландыру және қазіргі тұтыну нарықтарының институционалдық трансформациясы жағдайында тұтынушының құқықтың осал субъектісі ретіндегі құқықтық мәртебесі жан-жақты талданады. Шарттық қатынастар субъектілерінің формальды теңдігі қағидаты тұтынушы мен кәсіпкерлік қызметті кәсіби негізде жүзеге асыратын нарық қатысушылары арасындағы объективті әлеуметтік-экономикалық және ақпараттық асимметрияны толық көлемде ескере бермейтіні дәлелденеді. Осыған байланысты тұтынушының құқықтары мен заңды мүдделерін тиімді қорғауды қамтамасыз ету мақсатында классикалық жеке-құқықтық реттеу шеңберінен тыс күшейтілген құқықтық кепілдіктер мен арнайы құқықтық тетіктерді қалыптастырудың объективті қажеттілігі негізделеді.

​Теориялық-құқықтық және салыстырмалы-құқықтық талдау негізінде мақалада Біріккен Ұлттар Ұйымы, Еуропалық одақ және Экономикалық ынтымақтастық пен даму ұйымы шеңберінде қалыптасқан тұтынушылардың құқықтарын қорғаудың халықаралық стандарттары зерттеледі. Аталған стандарттардың тұтынушының осал субъект ретіндегі мәртебесін тану бағыты бойынша жүйелі түрде дамып келе жатқаны, сондай-ақ ақпараттық асимметрияны төмендетуге, жосықсыз коммерциялық практикалардың алдын алуға және құқықтық қорғаудың нақты қолжетімділігін қамтамасыз етуге бағытталған жария-құқықтық және превентивтік қорғау құралдарын күшейту үрдісі айқындалады.

​Тұтынушылардың құқықтарын қорғаудың түрік моделін талдауға ерекше назар аударылады, бұл халықаралық және еуропалық тәсілдермен едәуір дәрежеде үйлестірілгенімен, негізінен реактивті сипатта қалып отыр. Мақалада цифрландыру және платформалық экономиканың дамуы тұтынушылардың осалдығын күшейтетін факторлар ретінде айқындалып, бұл жағдай халықаралық ұйымдардың эмпирикалық деректерімен және Түркияның ресми статистикалық мәліметтерімен расталады, олар цифрлық сектордағы тұтынушылық шағымдар санының өсу үрдісін көрсетеді.

​Зерттеу тұтынушының осалдығы тұжырымдамасын ұлттық құқықта нормативтік тұрғыдан бекіту және халықаралық үздік тәжірибелерге негізделген, тұтынушылық қатынастарға қатысушылардың мүдделер теңгерімін қамтамасыз етуге бағытталған кешенді превентивтік қорғау жүйесін дамыту қажеттігі туралы қорытындыны негіздейді.

Pdf (English)